Jan Garbarek & Hilliard Ensemble (Catharinakerk Eindhoven, 21-11-2014)

JazzZine_DSC_2792_DxO-EditIndrukwekkend! Iets anders kun je er niet van zeggen. Op het moment dat je de prachtige, neogotische Catharinakerk in Eindhoven binnen stapt, voel je sereniteit. Iedereen begint automatisch te fluisteren in afwachting van de heren van het Hilliard Ensemble. Een kroonluchter verlicht de plek van het podium waar de 4 heren op staan. Als ze beginnen te zingen, valt iedereen stil en wordt er ademloos geluisterd.

Je zou bijna vergeten dat Jan Garbarek ook nog op het programma staat. Maar dan hoor je zijn unieke saxofoongeluid. Je ziet hem niet meteen omdat hij in het donker achter het ensemble rondloopt terwijl hij speelt. Zijn spel is een absolute aanvulling, een vijfde stem haast, op de liederen van het Ensemble. Het is echter duidelijk dat het vanavond om hen draait en niet om Jan Garbarek.

Het Hilliard Ensemble is, na 40 jaar, bezig met zijn afscheidstournee. Het is opgericht in 1974 en ondanks dat het meeste werk van hen focust op de Middeleeuwen en de Renaissance periodes, hebben ze ook eigentijdse muziek. Het ensemble bestaat uit David James (counter-tenor), Gordon Jones (bariton), Rogers Covey-Crump (tenor), en Steven Harrold (tenor). Harold is sinds 1998 bij het kwartet als plaatsvervanger van John Potter.

JazzZine_DSC_2783_DxOHet Hilliard Ensemble heeft diverse albums opgenomen voor het ECM label. In 1994 werd hun cd ‘Officium ‘ uitgebracht. Dat was de eerste samenwerking met de Noorse saxofonist Jan Garbarek. Deze cd werd een van de best verkochte cd’s van ECM. In 1999 volgde “Mnemosyne”. Het derde album van deze samenwerking,’Officium Novum’ werd in 2010 uitgebracht en vormde daarmee een trilogie die twee decennia samenwerking tussen het vijftal omvat. Muzikaal gezien werd hiermee een dermate hoog niveau behaald dat de Hilliard/Garbarek trilogie inmiddels verplichte kost is binnen diverse muziekopleidingen.

Niemand speelt saxofoon zoals Jan Garbarek. Zijn unieke geluid is zijn onmiskenbare handelsmerk en ontstijgt de grenzen van de jazz. Garbarek speelt op een gebogen sopraansaxofoon, een weinig voorkomend instrument. Zijn geluid wordt gekenmerkt door de glasheldere, hoge klank met veel langgerekte noten. Samen met het gezang van het Hilliard Ensemble een bijna hypnotiserende, soms ijzingwekkende combinatie, waarbij Garbarek afwisselend fills speelt maar ook zeer subtiel harmoniën vormt met het Ensemble. Het spel van de saxofonist is louter improvisatie. Het enige dat hij vraagt voor aanvang van een nieuw stuk, is de gekozen toonsoort.

JazzZine_DSC_2802_DxOGarbarek is in eerste instantie de enige die beweegt en toch verveelt het concert geen moment. Zeker niet als de heren op enig moment zelf ook, zingend door de kerk gaan lopen tussen het publiek door, ook weer zonder microfoons. Door de geweldige akoestiek kun je alles blijven volgen of iemand nu dicht bij je staat of aan de andere kant van de kerk loopt. De musici ‘spelen’ met de akoestiek van het gebouw en omdat de vier stemmen ditmaal telkens vanuit een andere richting klinken ontstaan er verrassende combinaties die eenvoudigweg blijven boeien.

Garbarek komt een paar keer op het podium staan bij de andere heren maar het is hun avond, hun afscheidstournee. Het lijkt erop dat hij zich daarom vaak ’terug trekt’ in het donker en een dienende rol speelt. De kristalheldere klanken van de saxofoon gecombineerd met de prachtig zalvende stemmen van The Hilliard Ensemble hebben mij met een goddelijk gevoel achterlaten. Het publiek leek die ervaring te delen, want het applaus was dermate indrukwekkend dat er een toegift volgde na een optreden zonder pauze waarbij het indrukwekkende vijftal enkele malen opnieuw een staande ovatie in ontvangst mocht nemen.

Foto’s (c) Arjan Aelmans